صفویه احیاگر نام و فرهنگ ایران و مروّج مذهب اهل بیت(ع) بودند

به گزارش خبرنگار خبرگزاری صدا و سیما؛ دکتر علی اکبر ولایتی در ویژه برنامه‌ای با عنوان «بازخوانی سیاست‌های تمدن ساز صفویه» از مجموعه برنامۀ مستند «ایران» که از شبکه دو سیما پخش می‌شود گفت: وضع کنونی و آیندۀ هر کشوری مبتنی بر تاریخ آن کشور است و تاریخ در حقیقت آینه‌ای است که می‌توان با عبرت گرفتن از آن، آینده را ساخت.

عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام افزود: در گذشته، اگر تاریخ ما بخش‌های افتخار آمیزی دارد -که دارد و کم هم نیست- و مشکلاتی هم داشته، باید آن را تبیین کرد تا اشتباهات گذشتگان را تکرار نکنیم و اعمال مثبت آن‌ها را در پیش بگیریم.

عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی گفت: تاریخ سیاسی ایران گسست‌هایی دارد، اما تاریخ فرهنگی ایران پیوسته است، بدون اغراق ما چیزی در حدود ۱۰ هزار سال تاریخ داریم که بخشی از آثار آن مکتوب است و بخشی، آثار به جا مانده از آن سال‌ها است.

وی افزود: کشوری را نمی‌شناسم که تاریخ و فرهنگش بیش از ایران باشد؛ البته چین، بین النهرین و هند به لحاظ عمق فرهنگ در تاریخ، قابل مقایسه با ایران هستند، اما درباره تاریخ سیاسی، این پیوستگی وجود نداشته است و گسست‌هایی در سراسر تاریخ ایران دیده می‌شود.

ولایتی در ادامه با تشریح اهمیت این موضوع گفت: این مطلب مهمی است و باید آن را تبیین کرد که اگر دوره صفویه از تاریخ ایران برداشته بشود، ما بعد از اسلام چیزی به نام ایران و تاریخ سیاسی ایران نخواهیم داشت؛ البته تاریخ فرهنگی ایران برجای خواهد ماند.

وی افزود: بعد از تشرف ایرانیان به دین اسلام، حکومت‌های اموی و بعد، عباسی بر ایران مسلط شدند، این‌ها مدعی خلافت پیامبر اکرم (ص) بودند، در حالی که اعمالشان ضد اسلام بود.

ولایتی گفت: مردم ایران در مقابل هر دوی این‌ها ایستادند؛ هم بنی امیه و هم بنی عباس را ساقط کردند، بنی عباس با فکر ایرانی خواجه نصیرالدین طوسی و به دست هولاکوخان منقرض شد، بعد‌ها همین ایرانی‌ها در مقابل عثمانی هم که مدعی خلافت پیامبر اکرم (ص) بود ایستادند، ایرانی‌ها تنها راه نجات را راه اهل بیت (علیهم السلام) می‌دانستند.

وی افزود: نکته مهم این است که در طول تاریخ ایران در دوره اسلامی، هیچ کدام از حکومت‌هایی که پیش از صفویه، در ایران به قدرت رسیدند نه مدعی احیای ایران شدند و نه چنین تدارکی کردند؛ به طور مثال غزنویان نگفتند ما پادشاه ایرانیم، سلجوقیان همین طور، خوارزمشاهیان همین طور و دیگران، اما مدعای اصلی صفویه این بود که ما می‌خواهیم ایران را احیا کنیم.

ولایتی گفت: صفویه در این راه، دو فاکتور مهم را به کار گرفتند؛ بخشی از تاریخ اسطوره‌ای ایران را که با عقاید اسلامی در تعارض نباشد ترویج کردند و دیگری اسلام ناب را که از نظر شیعیان همان اسلام اهل بیتی است تقویت کردند.

وی افزود: از این نظر، صفویه کارِ کارستانی کرد، حتی پادشاهان صفویه در بسیاری از موارد که مصالح اسلام و تشیع اقتضا می‌کرد، از نظرات خود صرف نظر می‌کردند و از امثال ملا احمد اردبیلی، محقق کرکی، شیخ بهاءالدین جبل عاملی، میرفندرسکی و میرداماد تبعیت می‌کردند.

ولایتی با تبیین دیدگاه‌های مختلف در این خصوص گفت: این‌ها علمایی بودند که تکیه شان بر مردم بود؛ یعنی در دولت صفویه بر عکس دولت عثمانی عمل می‌شد، زیرا در عثمانی، شیخ الاسلام را سلطان عثمانی انتخاب می‌کرد، اما در ایران عهد صفوی، حکم پادشاهیِ شاه صفوی را عالمی، چون محقق کَرَکی تنفیذ می‌کرد و بخشی از اختیارات خود را به عنوان ولی فقیه در غیبت امام زمان (عج) را به شاه صفوی واگذار می‌کرد.

مجموعه برنامه مستند «ایران» گفتگویی علمی با موضوع «ایران و هویت ایرانیان» است که هر هفته از شبکه دوم سیما پخش می‌شود.