زلزله گرانی در شهر جهانی صنایع دستی

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما ، مرکزاصفهان ؛

مرگ تدریجی هنر نصف جهان
برای بررسی موضوع راهی میدان امام اصفهان بزرگترین عرضه کننده صنایع دستی کشور شدم از ورودی عالی قاپو که وارد شدم پس از گذر از صف طویل فروش بستی و هیاهوی خریداران واردبازار مسگرها،مرکز هنر مسگری نصف جهان شدم غیر از خودم و بازاریان، تعداد افراد حاضر در راسته ساکت و آرام بازار به تعداد انگشتان دستم هم نمی رسید.
برخلاف سالهای قبل که برای خرید می آمدم، از هیاهوی کوبیدن بر ورقه‌های مس صدا به صدا نمی‌رسید ،اکنون به زحمت صدای ضرب آهنگ چکش بر روی مس شنیده می شد.
سراغ اکبر بزرگیان رفتم خانم و آقایی در حال پرسیدن قیمت قابلمه های مسی در اندازه های مختلف بودنددر حال حال و احوالپرسی،خریداران آرام سرشان را پایین انداختند و با گام هایی آرام از بازار خارج شدند.
پیشکسوت 40 ساله مسگری گفت: حال و احوال این روزهای ما این است به علت دو برابری قیمت مس و به دنبال آن افزایش قیمت محصول،خبری از خریدار نیست.
پیرمرد حدود 60 ساله که درمغازه مجاور در حال خلق نقش های ماندگار بر بدن لیوان های مسی آهنگ دلنشینی از هنر اصیل اصفهان را می نواخت دست از کار کشید و درادامه گفته های دوستش گفت:حلاوت فروش خوب نوروزی مس ،هنوززیر زبانمان مزه مزه می شوداما هرباربرای خریدمس با قیمت های ثانیه ایی می رویم این حلاوت به تلخی می رود.
بقیه هم از رکود و افزایش قیمت مس که محصولی داخلی است گلایه مندند، از یکی از
مغازه های بین بازار و میدان امام ،پس از طی چند قدم وارد میراث جهانی می شوم.
دنیایی تاریخی و متفاوت از هیاهوی زندگی صنعتی امروزکه غرفه های دور تا دور آن،
همانندزنجیری چهار اثرتاریخی بی نظیرمساجد شیخ لطف اله وامام، سردربازار قیصریه و عالی قاپو رابه هم پیوندمی دهدوحجره هابا اجناسی ناب صنایع دستی چشم نوازی می کند.
هنر- صنعت هایی که ذوق و سلیقه هنرمندان را با عناصر برگرفته از طبیعت آمیخته و گنجینه‌ای از فرهنگ و تمدن خلق کرده اند که مارا برای خرید سوغات به وجد می آورد.
از رونق هنر- صنعت تا چالش های دست
بشقاب ها و لعاب های آبی نیلگون مینا، رنگ درخشان آثار فیروزه کوبی ، نقش های حکاکی شده بر بر بدن بی روح آهن و مس،نقشهای اسلیمی ، بته های آبی و قرمز بر روی پارچه های قلمکار ،نگارگری و خاتم‌کاری، قلمزنی و کاشی سنتی ،همه چیز آن قدر شگفت و دیدنی است که فراموش می کنم هدفم از آمدن به این میراث جهانی چیست.
همانطور که در گذراز بناهای تاریخ میدان و بازارهای اطراف ،محو هنرصنعت های دست هایی شده بودم که با خلق آثار علاوه بر استفاده‌های معمول اشیا، حس زیبایی، شکوه و لذت را به ما هدیه داده و در گوشمان از تاریخ، فرهنگ و هنر این مرزوبوم زمزمه می‌کند به سراغ استاد غلامعلی فیض اللهی از هنرمندان شاخص اصفهان که بیش از 45 سال است در ادامه راه پدر ،هنرنگارگری روی مس را به اوج رسانده ،رفتم؛ هنرمند دارای اثر مهر اصالت یونسکو که علاوه بر فعالیت در میناکاری،عضو تعاونی فروش محصولات صنایع دستی وبا دارا بودن دکترای مینا سازی استاد دانشگاه هم است.
استاد مثل همیشه با رویی باز به استقبالم می آید اما دل پردردی از افزایش قیمت مواد اولیه صنایع دستی از جمله مس و رنگ و لعاب دارد.
او می گوید :مواد اولیه چه خارجی و چه ایرانی با نوسان ارز ،مدام در حال گران شدن است ،قیمت مواد اولیه صنایع دستی بومی اصفهان ازجمله رنگ،فیروزه،نخ و پارچه 20 تا 100 درصد گران شده است.
استاد دانشگاه و عضو اتحادیه صنایع دستی استان اصفهان اضافه می کند :احیای صنایع دستی و آموزش آن وابسته به مواد اولیه است و ادامه روند فعلی،بحران زاست.
رئیس شرکت های تعاونی صنایع دستی استان اصفهان حمایت از صنایع دستی كشور را نمود كامل حمایت از كالای ایرانی می داند و ادامه می دهد: توسعه و گسترش این هنر - صنعت از نظراشتغال زایی، صادرات و سودآوری ارزی و از همه مهم ترارائه تاریخ و فرهنگ اصیل ایرانی به خارج از كشورجایگاه مهمی دارد.
دیگر هنرمندان پیشکسوت میدان امام که 46 تا 65 سال در حوزه صنایع دستی فعالیت دارند از جمله مرتضی جعفری فعال در زمینه پارچه قلمکار،عبدالرسول نباتی قلمزن، مرتضی فیضیان خاتم کار،جعفر چیت گراستاد میناتور،محمد آقامحمدرفیع ملیله ساز و اصغر معمار خاتم کار علاوه بر گلایه از افزایش روز شمار مواد اولیه و به دنبال آن گرانی محصولات وکاهش فروش ، روی آوردن معدود هنرمندان تازه کار کشور به تولید صنایع دستی بی کیفیت برای کاهش قیمت تمام شده آن را زنگ خطری برای حفظ اصالت صنایع دستی می دانند و با صراحت می گویند: خاتم های پلاستیکی،مینیاتورهای چاپی قلم گیری شده،میناهای پلی استری، قلمزنی های پرس کاری شده ،پارچه قلمکارهای پر از رنگ های شیمیایی و ... که در بازارهای صنایع دستی کشور شروع به خودنمایی کرده اندعیار هنر- صنعت های مهد صنایع دستی جهان را پایین می آورد.
همه گپ و گفت ها از هنرمندان و فروشندگان ،400 مغازه لایه های اصلی و بازار میدان امام و 150 مغازه بازار قیصریه به رکود بازار ختم می شد.
اما و اگرهای رونق صنایع دستی
در پایان گفت و گوها با هنرمندان دیار زنده رود به سمت سر دربازار قیصریه که در سال 1310 به ثبت ملی رسیده است رفتم؛ یکی دیگر از ورودی های میدان امام و از بازارهای صنایع دستی اصفهان با دالان‌های سنتی تو در تو و معماری زیبا و گلایه های هنرمندانش.
طبق قرار قبلی در گوشه ایی از میدان ایستادم و منتظر گشت ویژه صنایع دستی شامل بازرسان اداره کل میراث فرهنگی،صنایع دستی و گردشگری و اتحادیه صنایع دستی استان
اصفهان همراه بامسئولان مرتبط برای بررسی فروش صنایع دستی قاچاق وبی کیفیت بودم.

آمارها نشان می‌دهد که ۶۵۰ فروشگاه صنایع دستی در اصفهان فعال اند که از این تعداد  ۴۳ فروشگاه دارای نشان اعتماد فروش صنایع دستی است.
تعداد انگشت شمار خریداران صنایع دستی میدان امام اصفهان در مقایسه با حال و هوای نوروزی و بازار داغ سوغات خریدن،دلم را به درد آورد،غربت این روزهای بازار هیچ شباهتی با شکوه گذشته‌اش نداشت، زخمی بر بلندای باصلابتش نشسته بود که اگر درمان نشود، ممکن است قامت بناهای تاریخی آن را هم به واسطه همجواری با درد هنرمندان زیر تند باد گرانی و رکود بی سابقه خم کند.
هنر اصفهان از دل هنرمندانی خوش ذوق، مقتصد، با فرهنگ و نکته سنج می‌طراودکه پاره‌ای از این ویژگی ها ریشه در پیشینه بازارمیدان امام و کسب و کاردارد.
کمتر از دوماه پیش فریدون اللهیاری مدیرکل میراث فرهنگی،صنایع دستی و گردشگری استان اصفهان،از فروش 300 میلیارد ریالی صنایع دستی در هزار و 853 فروشگاه ثابت و موقت استان ورشد 20درصدآن درمقایسه با نوروز پارسال خبرداد اما این روزها هنرمندان صنایع دستی اصفهان مدعی اند هم اکنون تأمین مواد اولیه از قیمت تمام شده محصولات صنایع دستی که در نوروز به فروش رفته اند هم بیشتر است.
با مسئولان و بازرسان به خیابان های اطراف میدان امام سری زدیم در لابلای تذکر به فروشندگان محصولات بی کیفیت ، معاون صنایع دستی اداره کل میراث فرهنگی،صنایع دستی و گردشگری استان اصفهان از شناسایی 70 هزار هنرمند صنایع دستی و هنرهای سنتی و شناسنامه دار شدن 40 هزارنفر از آنها در چهار سال اخیر می گوید و ادامه می دهد:بیشتر کارگاه‌های تولیدی و فروشگاه‌های صنایع دستی در میدان امام اصفهان قرار گرفته و بیشترین حجم تولیدات را رشته‌های قلمکاری، میناکاری، مسگری خاتم‌کاری و قلمزنی دارد.
جعفرجعفرصالحی ادامه می دهد:یکی ازدغدغه های عمده هنرمندان صنایع دستی فروش  آثارو مشکل تهیه مواد اولیه است که به دنبال رایزنی برای حمایت دولت هستیم.
رئیس اتحادیه صنایع دستی اصفهان هم مدعی است هر از چندگاهی مسئولان از حمایت از صنایع‌دستی دم می‌زنند اما در عمل اتفاق خوشایندی در این خصوص رخ نمی‌دهد.
به گفته عباس شیردل ،تأمین مواد اولیه بزرگترین چالش ملی صنایع دستی است که چاره اندیشی از سوی دولت و مجلس شورای اسلامی را می طلبد.
وی با بیان اینکه با اصلاح قوانین وارداتی، صادراتی و ‌بسته‌های حمایتی می‌توان مشکلات بازار صنایع دستی را مدیریت کرد، اضافه می کند: مالیات و عوارض بسیاری برای واردات وضع شده، ‌در صورتی که در بسیاری از کشورها این مشکل وجود ندارد.
وقتی اذان مغرب از مسجد امام طنین انداز شد از دور با مشاهده مناره ها ،یاد بازار داغ سوغات وگردشگرانی افتادم که ازدیدن آثارساخته دست انسان مات ومتحیرمی شدند.
بی توجهی به صادرات فرهنگ، تمدن و در یک کلام هنرهای اصیل ایرانی
چالش های صنایع دستی فقط به ثانیه ایی اضافه شدن قیمت مواد اولیه منتهی نمی شود ، ورودمحصولات خارجی وفروش آن با عنوان صنایع دستی و هنرهای سنتی داخلی،بازاریابی و فروش محصول، شناسایی نکردن بازارهای هدف،بسته بندی های نامناسب، نداشتن برند مشخص،نبودبخش خصوصی توانمندصادراتی وراهبردهای حمایتی از صنعتگران، ضعف فرهنگ‌سازی بین مردم و در عین حال تغییر مداوم قیمت ها ازمهم ترین عواملی اندکه گریبانگیرکشور بویژه اصفهان ،شهر جهانی صنایع دستی است.
صنایع دستی پیوند روح یک جامعه در ساختار هنری است که با ذهن خلاق هنرمندی توانا و خوش ذوق وبا تمام عظمت، فرهنگ و اسطوره‌های هر منطقه از ایران بزرگ را به زندگی امروز ایرانیان و جهانیان پیوند می‌زند.
استان اصفهان با دارا بودن حدود 200 رشته اصیل بومی ،یک سوم صنایع دستی جهان و دو سوم صنایع دستی کشوررابه خود اختصاص داده است و به لحاظ تعدد و سهم 60 درصدی تولید، مهد صنايع دستی ايران است.
به گفته مدیر کل گمرک اصفهان پارسال حدود 500 هزار دلار صادرات صنایع دستی به وزن بیش از 637 هزار کیلوگرم از مبادی رسمی گمرک ثبت شد که ارزش آن 10 درصد نسبت به سال 96 رشد داشته و این رقم صادراتی بدون احتساب فرش، زیورآلات سنتی و صادرات چمدانی (سوغات) است.اسدله احمدی ونهری عمده محصولات صادرشده را شامل ظروف سفالی،محصولات میناکاری شده،اشیاء چوبی و منبت کاری اعلام کرد.
اما آمارهای صادرات امسال حکایت دیگری دارند؛به علت کاهش صادرات بویژه در محصولات پرطرفداری چون محصولات میناکاری و کاشی،آمار صادرات صنایع دستی در دوماهه امسال در مقایسه با مدت مشابه پارسال کاهش چشمگیری داشته است.
مدیر کل گمرک استان اصفهان می گوید:در دوماهه امسال صنایع دستی صادرشده از استان اصفهان بدون احتساب فرش، زیورآلات سنتی و صادرات چمدانی،به وزن بیش از دو هزارو 600 کیلوگرم و ارزش افزون بر 19 هزارو 150 دلار بوده است که نسیت به مدت مشابه پارسال به ترتیب از نظر ارزش و وزن 66 و 80درصد کاهش داشته است.
صنایع دستی در ایران قدمتی چند هزار ساله دارد و تا به حال 370 رشته در 24 دسته ، به ثبت رسیده و حدود دو میلیون صنعتگر و هنرمند را جذب خود کرده است.آنچه با عنوان اقتصاد مقاومتی از آن نام برده می‌شود تبلور تمام و کمالش را می‌توان در صنایع‌دستی اجرا کرد که کشش خوبی در بازار صادرات نیز دارد. اما شرایط موجود چندان مسیر راهبردی برای دستیابی به این رویا را نشان نمی دهد.
برپایی نمایشگاه بین المللی صنایع دستی اصفهان از 28 تا 31 خرداد علاوه برفراهم کردن فرصتی برای معرفي هرچه بيشتر فرهنگ بومي ، فروش و رونق كسب و كار هنرمندان و به دنبال آن حمایت از آثار صنعتگران بخش هنر را به همراه دارد.
نگارنده: سیده پروین امامی