گزارش مکتوب.... جاجیم بافی دست بافته ای در حال فراموشی

به گزارش خبرگزاری صدا وسیما مرکز مهاباد؛ جاجیم ‌بافی یکی از هنرهای با ارزش کشور و بویژه مناطق کردنشین است که درچند سال گذشته در سایه بی توجهی ‌ها رنگ باخته و تا حدودی از سوی بافندگان به دست فراموشی سپرده شده است.

صنایع دستی جایگاهی ویژه‌ای در معرفی فرهنگ و تمدن هر ملت دارد. امروزه مثل گذشته نیست که رشته‌های آموزشی را محدود ببینیم در واقع باید بپذیریم که صنایع دستی، یعنی ایجاد اشتغال و بهبود شرایط اقتصادی خانواده‌ها و علاوه بر این آنچه قابل اهمیت است جنبه فرهنگی آن است که می‌تواند موجب احیاء سنت‌ های درست برای آرامش روح و روان باشد.  

فراموشی صنایع دستی با ورود به زندگی مدرن

جاجیم بافی، صنایع دستی و سنتی است که سالهاست از یاد هنرمندان مهابادی دور بوده و غبار فراموشی بر چهره آن نشسته است.

جاجیم دست بافته ای ضخیم و کم عرض است که با استفاده از نخ ‌های رنگین و ظریف پشمی یا پنبه‌ای یا آمیزه‌ای از این دو بافته می شود، رنگ های به کار رفته در جاجیم در شش تا هشت رنگ و بطورمعمول دارای نقوش لوزی، ستاره ای و راه راه است که با استفاده از پودهای ضخیم بافته می شود که می توان آن را از قدیمی‌ترین پارچه‌ های دستباف ایران نام برد. امروز با بی توجهی و گرایش به زندگی مدرن و محصولات صنعتی و ماشینی کم کم به وادی فراموشی رفته است.

هنر ایرانی میراثی غنی در تاریخ ملتها

در میان تمدن ‌های کهن جهان، ایران یکی از برجسته‌ترین تمدن‌ های جهان را دارد این آثار می‌تواند در برگیرنده آثار ملموسی مانند بنا‌های باستانی یا آثار ناملموس مانند آداب و رسوم یک منطقه باشد که امروزه برای آیندگان از اهمیت فوق‌العاده‌ای برخوردار است.

جاجیم اثری زیبا که هنر دست بافنده اش را می‌توان از عمق تار و پودش دید.

در شهرستان مهاباد هنرمندان برجسته‌ای در زمینه صنایع دستی فعالیت می کنند که هنرشان را ترویج داده و آثارشان در موزه مردم شناسی به نمایش گذاشته شده است.

کاک سلیم هنرمند مهابادی چند سالی است دلبسته نگاره ‌هایی شده است که در عرصه هنر جهانی ایرانی، نشان ایرانی بر پیشانی دارد وآثاری بافته که در موزه مردم شناسی مهاباد نگهداری می‌شود.

جاجیم بافی، هنری که باید گرد فراموشی از تار وپود آن زدوده شود.

کاک سلیم در گفتگو با همکار ما می گوید: ۳۳ سال است که به کار جاجیم بافی مشغول هستم این هنر را از پدرم و برادر بزرگترم یاد گرفتم و همچنان مشغول به کار هستم و این کار را برای زنده نگهداشتن این هنر سنتی انجام میدهم.

درگوشه‌ای از موزه مردم شناسی شهر مهاباد جاجیمی قدیمی و دستباف جاخوش کرده است که هنر دست کاک سلیم است.

مسئول موزه مردم شناسی شهرستان مهاباد می گوید: با توجه به نقوش باستانی بافته شده بر روی جاجیم و دستگا‌ههای بافنده آن میتوان گفت قدمت جاجیم به دست کم دو تا سه هزار سال می رسد.

صدفی افزود: از کاربرد‌های جاجیم را می توان زیر انداز، روپشتی، کرسی، روتختی، سجاده و انواع کیف نام برد.

کاک علی یکی از بازدیدگنندگان موزه مردم شناسی مهاباد می گوید: حیف است این هنر سنتی و اصیل همین طورباقی بماند، باید مسئولان و دست اندرکاران بیشتر آن را حمایت کنند تا به فراموشی سپرده نشود.

حسین امیری، از بازدید کننده گان موزه مردم شناسی شهرستان مهاباد هم گفت: هنر بافت جاجیم به عنوان هنری ارزشمند باید به نسل ‌های جدید منتقل شود.

وی افزود: خلاقیت و کاربردی کردن محصولات صنایع دستی از جمله ضروریات و نیاز‌هایی است که باید با برنامه ریزی هدفمند انجام شود.

امروزه جاجیم بافی رشته منسوخ شده صنایع دستی به شمار می‌رود.

خانم لیلی باستان شناس هم می گوید: با حمایت مسئولان بافت جاجیم به عنوان هنری ارزشمند باید به نسل ‌های جدید منتقل شود.

وی گفت: تنوع بخشی درمحصولات این صنعت دستی اصیل نیاز به آموزش دارد که تاکنون کلاسهای آموزشی در این شهرستان برگزار نشده و با حمایت از هنرمندان صنایع دستی می توان فرهنگ و سنت بومی منطقه را گسترش داد تا در جای جای این سرزمین هنر جاجیم اشتغال و رونق بیشتری برای جامعه داشته باشد.

وی افزود: آموزش صنایع دستی علاوه بر توانمند کردن جوامع محلی می‌تواند مسیری برای ماندگار کردن هنر اصیلی باشد که با فرهنگ ما گره خورده است.

ماموستا علی، امام جماعت یکی از روستاهای شهرستان مهاباد هم گفت: جاجیم هنری دستی و قدیمی است که مردم کردستان از آن برای جانمازی استفاده می کنند و اگر این هنر دستی حمایت شود زمینه اشتغالزایی را برای مردم ایجاد خواهد کرد.

وی افزود: این هنر کار دست و خلاقیت است که دو هزار سال قبل در روستا‌های شهرستان مهاباد بافته می‌شد اما امروزه به دست فراموشی سپرده شده است.

وی اضافه کرد: جاجیم بافی به علت داشتن مزایایی نظیر سادگی و احتیاج نداشتن به آموزش فنی وسیع تأثیر فوق العاده‌ای در افزایش سطح اقتصاد نسبت به سایر فعالیتهای دیگر برای توسعه و پیشرفت در مناطق روستایی و عشایری را دارد.

رونق کار تولیدکنندگان صنایع دستی با حمایت بیشتر از آنان

هنرمندان این صنعت برای رونق کار و حرفه‌ خود نیاز به حمایت بیشتری دارند.

رئیس اداره میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری شهرستان مهاباد در گفتگو با خبرنگار ما گفت: در این شهرستان هنرمندانی خوش ذوق و برجسته‌ای در این رشته فعالیت می کنند اما متأسفانه در سالهای اخیر مورد بی مهری قرار گرفته اند و فعالیت آنها رو به کم رنگ شدن است، اما سعی بر این است که به منظور احیای این هنر باستانی دوره‌ های آموزشی برای هنرمندان و علاقمندان به این هنر در مهاباد دایر شود.

غلامرضا عبده افزود: برای احیای این صنایع دستی تسهیلاتی در قالب سامانه کارا و سامانه مشاغل خانگی در نظر گرفته شده است که هنرمندان می توانند برای توسعه و احداث کارگاه اقدام کنند و همچنین بیمه صندوق روستاییان و عشایر و صنایع دستی هم برای آنان در نظر گرفته شده تا در صورت تمایل از مزایای بیمه نیز بهره‌ مند شوند.

عبده اضافه کرد: باید با هدفمند کردن محصولات صنایع دستی و در نظر گرفتن نیاز مصرف کنندگان در نوع کاربری محصولات این بخش به رشد و پرورش هنرمندان، حمایت از آنان، جلب توجه گردشگران و کشف بازار‌های جدید در این عرصه اقدام نمود.

اشتغالزایی با فعالیت هنرمندان صنایع دستی

رئیس اداره میراث فرهنگی،صنایع دستی و گردشگری شهرستان مهابادتصریح کرد: در این شهرستان ۲۵۰ نفر هنرمند در حوزه رشته‌های صنایع دستی سفالگری، چاروق دوزی، معرق چرم، معرق چوب، منبت کاری ، چرم دوزی، گلدوزی، رو دوزی سنتی، بافتنی سنتی و جاجیم بافی فعالیت می‌کنند.

وی افزود: برای هر نفر در زمینه رشته‌های صنایع دستی تسهیلات از سقف 50 تا ۱۵0 میلیون ریال داده شده است.

عبده، ضمن اشاره به تلا‌شهای میراث فرهنگی در خصوص احیای رشته ‌های منسوخ هنر بومی منطقه ازجمله جاجیم بافی اضافه کرد: سعی می شود دوره‌های آموزشی برای هنرمندان در مهاباد دایر شود، تا گا‌مهای مؤثری برای احیای رشته‌های منسوخ با وقفه‌ای طولانی برداشته و رنگ و بوی دیگری به هنر اصیل و غنی بومی بخشیده شود.

نویسنده : رحمان جنگلی