باغات پربارده با پیوند

به گزارش خبرگزاری صداوسیما مرکز گلستان، تصور صدای اره موتوری بر تن درختهای زیتون 20ساله باغ آقای ممشلی هر روز رویاهای 20سال پیش او را برای رسیدن به درآمد بالاتر باغ زیتون در مقایسه با گندم ویران می کرد.

کاهش سودآوری هر فعالیت اقتصادی سر انجام به ورشکستگی منجر می شود.

یکی از این فعالیتهای اقتصادی کشاورزی است که معیشت بخش بزرگی از ساکنان استان گلستان حدود 130هزار بهره بردار با 650هزار هکتار از زمینهای استان را شامل می شود.

حدود 30هزار هکتار از زمینهای استان را باغات مختلف تشکیل می دهد که حدود نیمی از آن یعنی 15هزار هکتار باغات زیتون و گردو است که تنها 4هزار هکتار آن به باردهی رسیده است

متوسط تولید هر هکتار باغ زیتون 4تُن و متوسط تولید هر هکتار گردو است.

تاریخچه کشت زیتون در گلستان چندان طولانی نیست.

زیتون تا قبل از سال1372 در نقاط مختلف کشور بصورت پراکنده دیده می شد که به غیر از استانهای گیلان، زنجان و فارس در سایر استانها از اهمیتی برخوردار نبود.

با توجه به اقلیم چهار فصل کوه و کوهپایه و دشت و جلگه های گلستان سبب شد از سال1372 به بعد برای توسعه باغات در اراضی شیبدار کشت زیتون در قالب طرح طوبی و طرح توسعه باغات اراضی شیبدار در هزار هکتار اراضی شیبدار استان آغاز شود.

از حدود 110هزار هکتار اراضی شیبدار گلستان 60هزار هکتار مناسب کشت زیتون است.

تهیه نهال از استانهای زیتون خیز آغاز شد نهال هایی به گلستان آمد که بعضی برای اقلیم گلستان مناسب نبود.

آقای ممشلی که یک هکتار باغ زیتون در اراضی شیب دار بالای سد نرم آب چهل چای دارد می گوید: وقتی دیدم پس از ده سال رسیدگی و صرف سرمایه و عمر گرانبها برای نگهداری از این باغ دیدم بار مناسبی حداقلی ندارد 400درخت 10ساله را بریدم تا در زمین خودم گندم بکارم زیرا چاره ای نداشتم تا به درآمد حداقلی برسم.

آقای کرامتلو که باغ زیتونش همسایه آقای ممشلی است می گوید: در حالی که می خواستم با در آمد باغم تنها پسرم را داماد کنم و برای عروسی دخترانم جهاز بخرم در ده سال گذشته که باغ را احداث کرده ایم تا کنون سه بار درختان من به علت سرمای زمستانه خشک شده و دوباره سبز شده و بخش زیادی از عمر و سرمایه مرا به هدر داده است.

آقای گرزین هم که در روستای قرن آباد گرگان باغ زیتون دارد بخاطر کم باردهی باغ و غیراقتصادی بودن آن مستاصل است و می گوید نمی دانم چه گونه این زیان اقتصادی را جبران کنم.

فرهانی معاون مدیر باغبانی جهاد کشاورزی گلستان می گوید: زیتون رقم های مقاوم به گرما، سرما و تشنگی دارد و از حدود 27هزار هکتار باغ زیتون موجود 10درصد از نوع کم بازده بوده همچنین باغات زیتون پربارده هم پس از حدود 25سال رشد پیر و کم بارده می شوند و نیاز به اصلاح و احیا دارند.

این در حالی که ایستگاه تحقیقات زیتون در گلستان وجود داشت و تحقیقات زیتون در ایران برای اولین بار در گرگان آغاز شد.

کلکسیون های زیتون گلستان شامل باغ سازمان کشاورزی (سالهای 1317و1339)، باغ زیتون تالمو علی آباد (سال احداث نامشخص)، کلکسیون زیتون هاشم آباد گرگان است.

در سال1347 تعدادی از ارقام تجاری زیتون بصورت نهالهای پیوندی از گرگان به ایستگاه تحقیقات رودبار برده و فعالیتهای تحقیقاتی بر روی این ارقام و چند رقم محلی از آن سال در رودبار آغاز شد.

با توسعه کشت زیتون در مناطق مختلف گلستان و با توجه به اهمیت این محصول لزوم انجام تحقیقات در شرایط آب و هوایی استان بیشتر احساس شد.

حتی یک محقق گلستانی کلکسیون درختان زیتون را گردآوری کرده و علاوه بر جمع آوری گونه های نادر درختان زیتون، اطلس زیتون ایران را به کمک انتشارات پژوهشگاه ملی مهندسی ژنتیک و زیست فناوری به چاپ رسانده است که به خوبی این درختان را معرفی می کند.

محمود حقیقی که سالهاست تهران را ترک کرده و ساکن مینودشت در استان گلستان است به ابتکار محیط زیستی جالبی دست زده و آن بازیابی درختان کهنسال 800تا900 ساله زیتون در سراسر ایران و ایجاد باغی نورس از آنها در مینودشت است.

این مقدمه طولانی نشان می دهد که توسعه باغات زیتون می توانست با پشتوانه تحقیقات محکم تری صورت بگیرد.

میانگین برداشت زیتون در کشور در هکتار 1تُن است.

با این وجود در گلستان و اطلاعات موجود از مینودشت بین 1تا10تُن متغییر است.

البته در یک هکتار باغ آبی در کشورهای خارجی تا 30تُن محصول برداشت می کنند.

اینجاست که توجه به سرشاخه کاری و پیوند و تهیه پیوندک های مناسب ضرورت یافت.

از طرفی توسعه باغات گردو در اراضی شیبدار جزو اولویت های جهاد کشاورزی است، طرحی که برای موفقیت نیاز به ارقام زود بازده و اقتصادی دارد.

لطفی زاده مدیر باغبانی جهاد کشاورزی گلستان می گوید:حدود 1100هکتار باغ گردو در مناطق مرتفع بالای 700متر از سطح دریا داریم اما با متوسط برداشت 2تُن در هکتار گردوی بذری که بخشی از آن نیاز به اصلاح و احیاء دارد.

متوسط بر داشت گردوی پیوندی 8تُن در هکتار و متوسط برداشت جهانی گردو 2ممیز 2تُن در هکتار است.

از طرفی چند سالی است که تغییر اقلیم و سرمای دیررس پایان فروردین یا گرمای بادهای جنوبی در اواخر این ماه که مقارن بازمان گلدهی است باغداران را دچار ضرر و زیان می کند و نیاز است که با رقم های دیرگل مانند چندلر، فرنو و فرانکت جایگزین شود تا هم گلدهی آن با گرما و سرمای شدید فروردین همزمان نباشد هم زود بارده باشد و هم بار اقتصادی داشته باشد.

فرهانی معاون مدیر باغبانی جهاد کشاورزی گلستان می گوید: البته جایگزینی رقم های جدید زیتون از سال1382 با نهالهای شناسنامه دار و گردو از 5سال اخیر با تولید نهالهای پربارده و دیرگل شروع شد اما درختان قدیمی را هم نمی توان رها و یا قطع کرد.

اینجاست که پیوند زدن درختان گردو از سال98 به باغداران آموزش داده شد و از سال99 به عنوان یک طرح مستقل با 500میلیون تومان در استان آغاز شد.

محمد مقصودلو کارشناس باغبانی جهاد کشاورزی می گوید: پیوند زدن از ده های قبل از میلاد مسیح در چین بکار گرفته شد و از آنجا به امپراطوری روم و سایر نقاط دنیا رفت.

وی می گوید:شکمی، مجاورتی، زبانه ای، اسکنه ای، وصله ای، تاجی، مدل تی T انواع روشهای پیوند هستند که می توانیم انجام دهیم.

فرهانی می گوید: پارسال ده هزار درخت زیتون با 350میلیون تومان اعتبار و 1150 اصله درخت گردو با 150میلیون تومان پیوند زنی شد.

به گفته فرهانی با اجرای عملیات پیوند زنی در صورت اجرای سایر عملیت مدیریت باغ بین 20تا100 درصد می توان درآمد باغ را افزایش داد.

پیوند زنی انواع مختلفی دارد مانند وصله ای، تنه ای، اسکنه ای و تاجی که نوع تاجی برای سرشاخه کاری و اصلاح درختان قدیمی با قطر بالا مناسب است.

خانم نبوی کارشناس امور باغبانی جهاد کشاورزی گلستان می گوید: فصل پیوند از اواخر فروردین شروع می شود، زمانی که شیرآبه درخت در آوندهای جریان یافته باشد و جدا شدن پوست از چوب برای پیوند راحت انجام شود.

پیوندک را علاوه بر مراکز تحقیقاتی از بهترین درخت باغ که هم بار خوب و هم مقاومت بالا در برابر تنش های سرما و گرما دارد می توان انتخاب کرد.

مهمتر از این ها آموزش نیرو های ماهر برای انجام پیوند است که با توجه به وسعت... هکتاری باغات کم بارده و پیر در گلستان به نیرو های جدید نیاز است.

معمولا یک شاخه قوی را نگه می دارند و یک یا دو شاخه از تنه اصلی را با اره قطع کرده و بر روی آن پیوند تاجی می زنند.

به گفته خانم محمدی کارشناس باغبانی جهاد کشاورزی گلستان: پس از حدود دو یا سه سال پیوندها تبدیل به شاخه های بارده می شود که هم ریشه قوی دارد و هم با اقلیم منطقه سازگار است و در برابر تنش محیط مقاوم است و هم باردهی مناسب دارد.

در حالی که اگر بخواهیم درختان باغ را بکنیم و نهالهای جدید بکاریم باید حداقل چهار یا پنج سال منتظر به ثمر نشستن آن باشیم در حالی که با پیوند این زمان به نصف کاهش می یابد.

آقای چراغعلی صاحب باغ زیتون 25ساله در منطقه توسکستان می گوید:با توجه به قدیمی شدن بسیاری از درختان باغم تصمی گرفتم  با پیوند زدن به تدریج باغ خود را جوان سازی کنم.

وی می گوید: برای تامین پیوندک هم از یکی از درختان باغ خودم که در برابر تنش های سرمای زمستان و گرمای تابستان مقاوم است و بار خوبی دارد استفاده می کنم.

اهمیت پیوند بقدری زیاد است که نهالهای جدید گردو  چندلر، فرنو و فرانکت و برخی درختان پایه کوتاه با اجرای پیوند بر روی پایه های بذری تولید می شود.

آقای صادقی که نهالستان گردوی چندلر در روستایی  اطراف گرگان دارد می گوید: برای تهیه نهال گردوی چند لر از  پیوند زدن بر روی  نهالهای بذری استفاده می کنیم و نهالهای تضمین شده به باغداران می دهیم.

توجه نکردن به معیشت باغداران که می توانست موجب رونق زندگی خود و خانواده شان و نیز رونق کارخانه های روغن زیتون و کنسرو زیتون استان باشد تبعات منفی از جمله تغییر کاربری اراضی کشاورزی و باغی دارد.

حسن خسروی مدیر امور اراضی جهاد کشاورزی گلستان با اشاره به تغییر کاربری غیرقانونی اراضی کشاورزی استان می گوید: مشکلات اقتصادی کشاورزان و از سویی تقاضای بالا برای ساخت‌وساز موجب شده برخی سودجویان بدون در نظر گرفتن تبعات اقتصادی و اجتماعی تغییر کاربری اراضی، به خرید اراضی زراعی در قطعات کوچک اقدام و با قیمت‎های بسیار بالا برای ساخت ویلا و خانه‎‌های مسکونی به فروش برسانند.

خسروی می گوید: فروردین امسال 140مورد تخلف به مساحت 28هزار مترمربع در استان کشف و جلوگیری و 10مورد از خانه های غیرمجاز نیز در روستای زیارت تخریب شد.

خسروی می افزاید: پارسال ۳۶۲مورد به مساحت ۴۷هکتار تغییر کاربری اراضی در استان شناسایی شد که از این تعداد 232مورد به مساحت ۲۲هکتار در بدو امر از ساخت‌وساز جلوگیری و در ۵۴مورد به مساحت ۷هزار و ۲۰۰متر اجرای احکام قضایی داشتیم و بقیه منجر به طرح دعاوی و قضایی شد.

خسروی حمایت از اقتصاد کشاورزان و به صرفه بودن کشاورزی را مانع سودآوری فروش اراضی برای کشاورزان روستایی دانست.

نتیجه:

توجه به احیاء باغات کم بارده و اجرای عملیات پیوند به یک پشتوانه محکم تحقیقاتی نیاز دارد تا با برنامه ریزی دقیق و تامین اعتبار کافی برای آموزش و تامین نیرو های اجرایی به کمک باغداران رسید و از اتلاف منابع خدادادی استان از جمله درختان تنومند و ریشه دار زیتون و گردو و خاک و آب و آفتاب جلوگیری کرد. ماهی را هر وقت از آب بگیری تازه است.

سردبیر: سیدحسین حسینی