ماهواره «ظفر ۲» سفیر دانش و افتخار علمی کشور

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما، دکتر علی‌باقر طاهری‌نیا، دبیر ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به ماهواره سنجشی «ظفر۲» با وزن ۱۱۳ کیلوگرم توسط مرکز تحقیقات ماهواره دانشگاه علم و صنعت ایران طراحی و ساخته شد و روز یکشنبه ۷ دی ۱۴۰۴، با ماهواره‌بر سایوز از پایگاه فضایی وستوچنی روسیه در مدار LEO (مدار نزدیک به زمین) با موفقیت قرار گرفت، این ماهواره را سفیر دانش و افتخار علمی خواند.

طاهری‌نیا، هدف اصلی از ساخت ظفر۲ را توسعه توان بومی در طراحی، یکپارچه‌سازی سامانه‌های فضایی و تصویربرداری سنجشی اعلام کرد و در این باره افزود: از نظر فناوری ساخت، ظفر۲ یک ماهواره در کلاس وزنی ۱۰۰ تا ۱۳۵ کیلوگرم است که از سازه آلومینیومی سبک‌سازی‌شده ،با تحلیل تنش و ارتعاش استفاده می‌کند و طراحی سازه به‌گونه‌ای انجام شده که بتواند بار‌های مکانیکی پرتاب (لرزه، شوک و ارتعاش) را تحمل کند.

وی با اشاره به این نکته که در بخش برق و توان، این ماهواره از پنل‌های خورشیدی بدنه ثابت و باتری‌های لیتیوم-یون فضایی استفاده می‌کند که توان لازم برای زیرسامانه‌ها را تأمین می‌نمایند، خاطرنشان کرد: یکی از فناوری‌های شاخص ظفر۲، سامانه تعیین و کنترل وضعیت (ADCS) است؛ این سامانه، شامل ژیروسکوپ، مگنتومتر، سنسور خورشیدی و عملگر‌هایی مانند چرخ عکس‌العملی و مگنتورکر است که امکان کنترل سه‌محوره و پایدارسازی دقیق برای تصویربرداری را فراهم می‌کند.

طاهری‌نیا ضمن ارائه توضیحاتی دربارۀ محموله تصویربرداری این ماهواره گفت: در حوزه مأموریتی، ظفر به دوربین تصویربرداری اپتیکی با دقت تفکیک مکانی ۱۵ متر مجهز است که برای پایش منابع طبیعی، کشاورزی، مدیریت بحران و بررسی زیست‌محیطی کاربرد دارد. داده‌ها از طریق لینک مخابراتی باند S به ایستگاه زمینی ارسال می‌شوند. ویژگی متمایز ظفر۲، تمرکز آن بر بومی‌سازی کامل زنجیره طراحی تا تست‌های محیطی (حرارتی، خلأ و ارتعاش) است؛ به‌طوری‌که این ماهواره نقش مهمی در بلوغ فناوری فضایی دانشگاه‌محور ایران داشته است.

دبیر ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی هم‌چنین دربارۀ محموله ذخیره و ارسال (S&F) ماهواره ظفر اضافه کرد: زیرسامانه محموله ذخیره و ارسال از دو بخش کلی محموله S&F در ماهواره و بخش هندست زمینی تشکیل شده است. این زیرسامانه در ماهواره امکان پخش همگانی پیام یک کاربر برای تمامی کاربران محلی را فراهم می‌آورد. امکان برقراری ارتباط صوتی یکطرفه بین دو کاربر که همزمان در رؤیت ماهواره هستند، از دیگر وظایف این زیرسامانه است.

وی ادامه داد: مأموریت دیگر این زیرسامانه، امکان ارسال پیام هر کاربر برای کاربر مقصد بصورت غیرمستقیم (ذخیره و ارسال آتی) می‌باشد؛ به این صورت که هرگاه کاربری در رؤیت ماهواره درخواست دریافت پیام را به زیرسامانه S&F اعلام کند، پیام‌های از پیش ذخیره شده مرتبط با آن کاربر، برایش ارسال می‌گردد؛ لذا محموله S&F دارای دو وضعیت عملکردی میباشد؛ وضع ارتباط ذخیره/ ارسال و وضعیت ارتباط بلادرنگ. وضعیت ارتباط ذخیره و ارسال برای ارسال و دریافت داده بین کاربران میباشد و وضعیت ارتباط بلادرنگ برای ایجاد ارتباط صوتی یک طرفه بلادرنگ بین دو کاربر است. انتخاب یکی از دو وضعیت به درخواست کاربر بستگی دارد. در صورتی که کاربر تقاضای ارسال داده داشته باشد، محموله S&F در وضعیت ذخیره و ارسال بوده و در صورتی که کاربر تقاضای ایجاد ارتباط صوتی داشته باشد، محموله S&F در وضعیت ارتباط بلارنگ قرار می‌گیرد.

وی همچنین تأکید کرد که توسط هندست زمینی ذخیره و ارسال، کاربر می‌تواند با سایر کاربران تبادل پیام انجام دهد. هندست در زمان رؤیت قادر است بطور میانگین حدود ۱۱۲ ثانیه با ماهواره ظفر ارتباط داشته باشد و باتوجه به اینکه محتوای یک برگه A۴ پیام متنی، حدود kb ۲۰ داده می‌شود؛ این مقدار به عنوان حجم پیام در نظر گرفته شده است و تعداد ۲۵۶ کاربر تعریف شده است.

دبیر ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی، دربارۀ محموله تحقیقاتی تشعشعات فضایی این ماهواره، توضیحاتی ارائه کرد: محموله تحقیقاتی ماهواره یا SPU برای اهداف تحقیقاتی و آزمایشی همراه ماهواره ارسال می‌‎شود.

وظیفه محموله تحقیقاتی تشعشعی تحت عنوان SPU در ماهواره ظفر اندازه گیری میزان دوز‎ یونیزه کننده توسط پرتو‌های کیهانی دریافتی از فضا و همچنین تشخیص اثر آنها روی تراشه‌های نیمه هادی از جمله حافظه‌های SRAM مبتنی بر ترانزیستور‌های اثر میدان ترکیبی است.

پرتو‌های کیهانی و ذرات پر انرژی در خارج از جو اتمسفر زمین و فضا باعث ایجاد نرخ واژگونی بیت می‌شوند. برد SPU ماهواره ظفر، با بهره گیری از یک تراشه FPGA مرکزی، توانایی اندازه گیری دوز یونیزه کننده توسط ۸ سنسور را به صورت تجمعی و ۵ سنسور دما را فراهم می‎کند، همچنین نرخ واژگونی بیت در حافظه‌های SRAM داخلی یک تراشه FPGA و حافظه‌های خارجی را پایش و گزارش می‌کند.

طاهری‌نیا در پایان، ضمن تشکر ویژه از دکتر حسین بلندی عضو هیئت علمی دانشگاه علم و صنعت، کسب این موفقیت را به دانشگاهیان علم وصنعت ایران، به‌ویژه پژوهشگران و دست اندرکاران این پروژه ملی تبریک گفته و توفیقات روزافزون علمی را برای آنان خواستار شد.